Kosmische straling
Wat is kosmische straling ?
Kosmische straling is ioniserende straling uit de ruimte die door radioactiviteit veroorzaakt wordt. Een fractie van deze straling bereikt het aardoppervlak en
draagt voor ongeveer 14% bij tot de gemiddelde natuurlijke stralingsdosis waaraan de bevolking wordt blootgesteld, wat neerkomt op een dosis van ongeveer 0.35 mSv/jaar.
Op het aardoppervlak zijn wij dubbel beschermd tegen de kosmische straling: enerzijds wordt een groot deel van deze straling door de aardatmosfeer geabsorbeerd en anderzijds zorgt het magnetisch veld ervoor dat de kosmische deeltjes van hun baan afwijken.
Hoe hoger men gaat, hoe minder doeltreffend de bescherming door de atmosfeer wordt en dus hoe groter de blootstelling aan kosmische straling, vooral in de buurt van onze polen, waar ook de bescherming door het magnetisch veld van de aarde afneemt. Voor luchtvaartpersoneel dat gedurende lange tijd op grote hoogte
vertoeft, kan deze blootstelling significant worden en de blootstellingslimiet van 1mSv/jaar voor personen van het publiek overschrijden.
Aan welke dosis wordt het vliegtuigpersoneel blootgesteld ?
In 2011 heeft het FANC dosiswaarden ontvangen voor 3218 personeelsleden van luchtvaartmaatschappijen. Voor 1864 van hen werd het niveau van 1 mSv/jaar overschreden. De maximale geregistreerde waarde bedroeg 4,55 mSv/jaar. Onderstaande figuur geeft een beeld van de dosisverdeling bij het luchtvaartpersoneel in België.
Om de dosisverdeling van 2009, 2008 en 2007 te raadplegen:
Welke regelgeving is van toepassing?
De artikels 4 en 9 van het ARBIS1 verplichten de luchtvaartmaatschappijen naar Belgisch recht om een aangifte bij het FANC in te dienen. Daarnaast zijn de luchtvaartmaatschappijen waarvan het blootstellingsniveau van de personeelsleden de waarde van 1 mSv/jaar zou kunnen overschrijden ertoe gehouden om:
- de individuele doses van hun personeel te bepalen;
- met deze dosisschattingen rekening te houden bij het opstellen van de werkschema's teneinde hoge doses bij het vliegtuigpersoneel te vermijden;
- de betrokken werknemers te informeren over de gezondheidsrisico's die hun werk met zich meebrengt;
- de dosis waaraan zwangere vrouwelijke personeelsleden worden blootgesteld, zo veel mogelijk te beperken. De dosis waaraan het ongeboren kind wordt blootgesteld, dient zo laag als redelijkerwijze mogelijk te zijn en dient gedurende de totale duur van de zwangerschap zeker beneden 1 millisievert te blijven.
Het FANC vraagt tevens dat de doses waaraan het vliegtuigpersoneel wordt blootgesteld aan de betrokken arbeidsgeneesheer zouden worden overgemaakt.
Overeenkomstig de aanbevelingen van de Europese Commissie m.b.t. de toepassing van de regelgeving betreffende natuurlijke stralingsbronnen2, wordt er pas een specifiek medisch toezicht m.b.t. ioniserende straling opgelegd vanaf het ogenblik waarop het blootstellingsniveau het niveau van 6 mSv/jaar dreigt te overschrijden.
Het FANC heeft een « Technische leidraad betreffende de blootstelling van vliegtuigpersoneel aan kosmische straling » gepubliceerd. Deze leidraad is bestemd voor de exploitant van een luchtvaartmaatschappij en verstrekt de nodige tips voor het invullen van zijn aangiftedossier.
1. Koninklijk besluit van 20 juli 2001 houdende algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen.
2. "Radiation Protection 88: Recommendations for the implementation of title VII of the European Basic Safety Standards Directive concerning significant increase in exposure
due to natural radiation sources"
Hoe worden de door kosmische straling geïnduceerde doses geëvalueerd?
De dosis die door kosmische straling wordt veroorzaakt, wordt berekend met behulp van gespecialiseerde software. Hierbij worden berekeningen gemaakt op basis van vluchtgegevens (vliegtijd, hoogte, traject,....). Klik hier voor een lijst van deze software en de links naar de betreffende websites.
Ik neem vaak het vliegtuig om mij voor beroepsdoeleinden te verplaatsen. Moet ik mij nu zorgen maken?
U moet al minstens 100 uur met een vliegtuig reizen om de dosis van 1mSv/jaar te benaderen. De figuur in bijlage 4 van bovenvermelde Technische leidraad geeft een eerste indicatie van de dosis in functie van de hoogte en het aantal vlieguren. Op het internet vindt u rekenprogramma's waarmee u de ontvangen dosis voor een bepaalde reis kan berekenen. Bovenvermelde regelgeving is van toepassing voor het vliegtuigpersoneel maar niet voor de frequent flyers. Wanneer u echter vaak met het vliegtuig moet reizen en u zich zorgen maakt over uw niveau van blootstelling aan kosmische straling, aarzel dan niet om hierover met uw bedrijfsarts of met de preventieadviseur op uw bedrijf te praten. Voor zwangere vrouwen dient men hier bijzonder voorzichtig mee om te springen: praat er dus over met uw arts.
Wil u hierover meer weten, dan vindt u hieronder enkele links:
- http://www.dft.gov.uk/pgr/aviation/hci/
protectionofaircrewfromcosmi2961 - http://www.cathaypacific.com/cpa/en_INTL/helpingyoutravel/radiation
- http://www.faa.gov/library/reports/medical/oamtechreports/
2000s/media/0316.pdf
- http://www.bfs.de/en/bfs/druck/strahlenthemen/hoehenstrahlung.pdf
(in het Duits)
Bijlage
Lijst met software voor de dosisevaluatie:
- AVIDOS
- CARI
- EPCARD
- GLOBALOG
- IASON-FREE | Contact: Mr. Ernst Felsberger
e-mail: Ernst.Felsberger@iason.at - JISCARD EX
- PCAIRE
- QARM
- SIEVERT
NB: deze lijst is niet exhaustief.
| Laatste update |
|---|
| 25/10/2011 - 09:01 |
