De basisnormen voor stralingsbescherming
Inleiding
Onder « basisnormen », verstaat men de fundamentele regels die nageleefd moeten worden ter bescherming tegen de gevaren van ioniserende stralingen, of nog, de basisprincipes van stralingsbescherming.
Als de ioniserende stralingen gunstig kunnen zijn, bijvoorbeeld in de medische radiologie, brengen ze ook gevaren mee. Het risico hangt af van de ontvangen dosis.
Bij hoge dosissen, kunnen de gevolgen van straling zeer erg zijn : brandwonden, stralingsziekte,. Zo'n zware gevallen komen nooit voor onder een zekere dosisdrempel. Er moet dus alles gedaan worden opdat niemand een dosis ioniserende stralingen zou krijgen die deze drempel overschrijdt.
Bij lagere dosissen, vreest men vooral voor de verschijning van later optredende effecten zoals kanker en genetische effecten (deze laatsten komen voor bij het nageslacht). Het risico van optreden van deze late effecten hangt ook af van de ontvangen dosis : het wordt steeds kleiner naarmate de ontvangen dosis vermindert. Spijtig genoeg, kon men nooit een drempel voorop stellen, wat betekent dat zelfs een zeer kleine dosis stralingen in theorie een kanker zou kunnen veroorzaken (maar met een zeer laag risico !).
Men moet zich dus beschermen tegen de ioniserende stralingen maar men mag ook niet overdrijven : want eerst en vooral kunnen ze ons leven redden (radiologie, radiotherapie), en bovendien zijn wij allen permanent blootgesteld aan een natuurlijke straling komende van de aarde en de zon, natuurlijke straling tegen dewelke het menselijk lichaam zich heeft leren verdedigen.
Men moet uiteindelijk weten dat de risico's, bij gelijke dosis, zeer verschillend zijn naargelang de leeftijd : de kinderen en de foetussen of embryo's lopen de grootste risico's.
Daar alle stralingen schadelijk kunnen zijn maar tevens noodzakelijk (in de geneeskunde bijvoorbeeld) of onvermijdelijk (hogere natuurlijke straling in sommige régio's), is de reglementering gebaseerd op drie basisprincipes, over dewelke een internationale consensus bestaat :
- het justificatiebeginsel : de verschillende activiteitstypes met een blootstelling aan ioniserende stralingen tot gevolg, moeten kunnen gerechtvaardigd worden door de voordelen die ze verschaffen, na rekening te hebben gehouden met het geheel van voor-en nadelen;
- het optimaliseringsprincipe : niet alleen moeten de blootstellingen gerechtvaardigd worden maar, wat meer is, moeten ze op een zo laag als redelijker wijze mogelijk niveau gehouden worden, het optimaliseringsprincipe wordt ook « ALARA principe » (As Low As Reasonably Achievable) genoemd;
- het respect van de niet te overschrijden grenzen of dosislimieten ; deze grenzen of niveau's hangen af van de omstandigheden (zo zijn ze bvb. strenger voor de kinderen).
Wettelijk kader
De basisnormen van stralingsbescherming komen voor in het algemeen reglement (koninklijk besluit van 20 juli 2001 houdende algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen) en in het bijzonder in de artikelen 20 en 21. De aandacht moet gevestigd worden op de definitie van de gebruikte woorden (zie artikel 2). De schatting van de gekregen dosissen vraagt het gebruik van de waarden en correlaties opgenomen in bijlage II en in bijlage III. Het past te noteren dat deze basisnormen voortkomen uit een Europese richtlijn (richtlijn 96/29/Euratom van de Raad van 13 mei 1996, houdende de vastlegging van de basisnormen met betrekking tot de bescherming van de bevolking en de werknemers tegen het gevaar van de ioniserende stralingen).
In het kort de reglementering : wat wijzigt er ?
In het algemeen blijft de reglementering gebaseerd op de drie hierboven vernoemde principes.
Maar deze basisnormen van stralingsbescherming werden verstrengd, zowel voor de blootgestelde werkers als voor personen uit het publiek, de leerjongens en studenten, alsook voor de bescherming in geval van zwangerschap en tijdens borstvoeding.
In het kader van de werkplaats (studies en stages inbegrepen), mag de bescherming van het ongeboren kind, dat voortaan aanzien wordt als lid van het publiek dat onvrijwillig blootgesteld word aan ioniserende stralingen, niet minder zijn dan deze van de leden van het publiek. De strengere dosislimieten zijn vastgelegd voor al de categorieën van blootgestelde personen en in de berekening van de inwendige dosissen zal meer rekening moeten gehouden worden met de leeftijd van de blootgestelde personen (artikel 21 en bijlage II en III). De verantwoording van de bestaande types van handelingen, kan het voorwerp zijn van een herziening door het Agentschap telkens er nieuwe en belangrijke informatie betreffende hun doeltreffendheid of hun gevolg ter beschikking is. Een nieuwe notie wordt ingevoerd : de dosisbeperking. Dit is een bijkomende beperking opgelegd aan de dosissen ontvangen door individuën afkomstig van een bron, een praktijk of een taak, zelfs indien de dosislimieten geëerbiedigd worden. In het bijzonder zullen de vergunningen afgeleverd aan instellingen van klasse I en II gebaseerd moeten zijn op het respect van een dosisbeperking voor het blootstellen van het publiek, kinderen inbegrepen. De berekening van de door de bevolking gekregen dosis zal expliciet rekening moeten houden met de accumulatie processen van de radioactiviteit in de omgeving.
Meer heldere principes i.v.m. grensdosissen werden ook ingevoerd voor de interventies (t.g.v. ongevallen, overgeërfde situaties uit het verleden, radon : artikel 20.2) en de gevallen van blootstelling aan natuurlijke bronnen van ioniserende stralingen (artikel 20.3)
Alle vragen om basisnormen voor stralingsbescherming inrichtingen kunnen gestuurd worden naar volgend adres meldpunt@fanc.fgov.be
